İzmir’de Ege Üniversitesi bünyesinde geliştirilen yerli hayvan aşısı projesi, TEKNOFEST 2026’da elde ettiği iki ödülle dikkat çekti. Koyunlarda ciddi ekonomik kayıplara neden olabilen toksoplazmozis hastalığına karşı geliştirilen proje, hem Türkiye ikinciliği hem de “Ticarileşme Potansiyeli” ödülünü kazandı.Ege Üniversitesi Aşı Geliştirme Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde yürütülen çalışma, hayvancılık sektöründe önemli kayıplara yol açan Toxoplasma gondii parazitini hedef alıyor. Genetik mühendisliği tekniklerinden CRISPR/Cas9 teknolojisinin kullanıldığı proje, yerli bir biyoteknolojik ürün geliştirilmesi yolunda önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
ProVax-T ekibinden iki ödüllü başarı
Dr. Özlem Günay Eşiyok’un danışmanlığını yaptığı ProVax-T ekibinde, takım kaptanı Gizem Mutlu ile takım üyesi Ayşe Çarşanlı yer alıyor. Ekip, 2026 Biyoteknoloji İnovasyon Yarışması’nın üniversite ve üzeri seviyedeki proje kategorisinde yarıştı. Proje, Şanlıurfa’daki final sürecinde Türkiye ikinciliğini elde ederken Diyarbakır’da da gelecekte ürüne dönüştürülme potansiyeli nedeniyle ayrı bir ödül kazandı. Ege Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Musa Alcı da projede emeği bulunan araştırmacıları tebrik ederek çalışmalarında başarılar diledi.
CRISPR/Cas9 teknolojisiyle parazitin hastalık yapma yeteneği hedeflendi
Projenin temel amacı, koyunlarda toksoplazmozis hastalığına karşı etkili bir aşı adayı geliştirmek. Araştırma ekibi, genetik mühendisliği yöntemlerinden yararlanarak parazitin hastalık yapma yeteneğiyle ilişkili bir geni genomdan çıkardı.
Dr. Özlem Günay Eşiyok, hücre kültürü çalışmalarında parazitin konak hücreyi enfekte etme özelliğinin önemli ölçüde azaldığını gözlemlediklerini açıkladı. Araştırmada, hastalık yapma kapasitesi zayıflatılmış canlı bir aşı adayı geliştirilmesi hedefleniyor. Bu yaklaşımın, özellikle hayvancılıkta hastalık kaynaklı kayıpların azaltılması açısından önem taşıdığı belirtiliyor.
Fare deneylerinde yüzde 100 koruma sonucu
Projenin dikkat çeken sonuçlarından biri, fare modeli üzerinde gerçekleştirilen deneylerden geldi. Eşiyok’un aktardığı bilgilere göre aşı adayı, deneylerde güçlü bir bağışıklık yanıtı oluşturdu ve aşılanan deneklerde parazite karşı yüzde 100 koruma gözlemlendi. Bu sonuç, araştırma ekibi tarafından projenin geliştirilmesi açısından önemli bir aşama olarak değerlendiriliyor. Ancak fare modelindeki bulgular, aşının koyunlarda aynı düzeyde koruma sağlayacağının veya kullanım için hazır olduğunun tek başına kanıtı değil. Adayın güvenlilik ve etkinliğinin, sonraki araştırma ve değerlendirme aşamalarında ortaya konulması gerekiyor.
Hedef, yerli aşıyı biyoteknolojik ürüne dönüştürmek
Türkiye’de bu hastalığa karşı ticarileşmiş bir aşı bulunmamasının projeye yönelmelerinde etkili olduğunu belirten Eşiyok, araştırmayı uygulanabilir bir ürüne dönüştürmek istediklerini ifade etti. Ege Üniversitesi yönetiminin desteğiyle çalışmalarını sürdürmeyi hedefleyen ekip, bilimsel sonuçları ticarileşme potansiyeli bulunan bir biyoteknolojik ürüne dönüştürmek için ilerlemeyi amaçlıyor. TEKNOFEST’ten iki ödülle dönen ProVax-T ekibinin çalışması, üniversitelerde geliştirilen araştırma projelerinin hayvancılık sektöründeki sorunlara çözüm üretme ve yerli teknoloji geliştirme potansiyelini ortaya koydu.